وەرگێڕانی دۆکۆمێنت لە تامپا، فلۆریدا

شارێک کە لە ساڵانی 1880ەوە بە سێ زمان کار دەکات

تامپا وەک قەڵایەک لەسەر کەنداوێک دەستی پێکرد و بچووک مایەوە تا دوو شت لە ماوەی چەند ساڵێکدا یەکتر بینین: هێڵی شەمەندەفەرێک لە نیمچە دوورگەکەوە هێنرایە خوارەوە، و بازرگانێکی جگەرە کێشان بە ناوی ڤیسێنتی مارتینێز-ئیبۆر ئۆپەراسیۆنەکەی لە کەی وێستەوە هێنایە سەرەوە و شارێکی کۆمپانیای لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ناوەندی شار دروست کرد. شاری ئیبۆر پڕ بوو لە کرێکاری کوبایی، ئیسپانی و سیسیلیا، و کارگەکان عادەتێکیان پەرەپێدا کە شایەنی زانینە: خوێنەرێک لەسەر پلاتفۆرمێک لەسەر کورسییەکان دادەنیشت و هەموو ڕۆژێک، بەیانیان ڕۆژنامە و دوای نیوەڕۆ ڕۆمان، بە زمانی ئیسپانی، بۆ ژوورێک لە خەڵکی جگەرە پێچەر دەخوێندەوە. ژیانی کاری فرەزمانە ڕێکخستنێکی نوێ نییە لێرە. ئەمە دامەزرێنەرەکەیەتی.

بازرگانی جگەرە کەمیکرد، و بەندەری قوڵ لە جێگەی گەورەتر بوو. تامپا بار و سوتەمەنی زۆر دەگوازێتەوە، گەشتی گەشتیاری میوانداری دەکات، و پەیوەندی بە ڕێڕەوێکی لۆجستییەوە هەیە کە بەرەو ناوچەکان دەڕوات، ئەمەش هۆکارەکەیەتی کە زۆربەی نووسراوە بازرگانییەکان لێرە بە شێوەیەکی پێشینەی نێودەوڵەتیین. زانکۆی باکووری شارەکە قوتابیان و توێژەران لە هەموو شوێنێکەوە ڕادەکێشێت. نەخۆشخانەکان نەخۆش لە سەرتاسەری کاریب و ئەمریکای لاتینەوە ڕادەکێشن. گەشتیارانی ساڵ بە ساڵ زیاد دەکەن کە تەنها چوونەتە فلۆریدا، و ئەنجامەکە ناوچەیەکی گەورەیە کە تێیدا نووسینگەیەک لە هەفتەیەکدا لەوانەیە دۆکۆمێنت بە چوار زمان وەربگرێت.

بۆ گەشتیاران شارەکە بریتییە لە ڕێڕەوی ڕووبارەکە لەسەر هیلزبۆرۆ، شانۆی تامپای نۆژەنکراوە لەگەڵ سەقفی حەوشەی قوڕی، مۆزەخانەی زەریایی و پارکە گەورەکە لە باکوور، و نمایشی گاسپاریلا لە هەر زستانێکدا، کە تێیدا شارەکە خۆی ڕادەستی باربەرێکی خەیاڵی دەکات بە ئارەزوویەکی زیاتر لەوەی زۆربەی شوێنەکان بۆ مێژووی ڕاستەقینە نیشانی دەدەن. بۆ دانیشتووان بریتییە لە هاوینی تەڕی نیمەهەڵکێشراو، بارانبارینی دوای نیوەڕۆ کە دەتوانیت کاتژمێرێک دابنێیت، و کەنداوێک کە هەموو بڕیارێک لەسەر ئەوەی چی دروست دەکرێت زاڵ دەکات.

ئیسپانی یەک شت نییە، و کریۆلی فەرەنسی نییە

زۆربەی دۆکومێنتە ئیسپانییەکان لێرە لە کوبا، پۆرتۆ ڕیکۆ، کۆڵۆمبیا، ڤەنزوێلا و مەکسیکەوە دێن، و جیاوازییەکانی نێوان ئەوانە زیاتر کارگێڕین نەک زمانەوانی. تۆماری شارستانی کوبایی بڕوانامەی 'certificaciones'ن کە لە کتێبی تۆمارەوە وەرگیراون، و کۆنترینیان نووسراوی دەستیین کە لە بەرگێکی بەستراوەوە وێنەگیراون، لەگەڵ دەستی تۆمارکەر و ناوی تۆمارکەر و لاپەڕە کە کارێک دەکەن کە فۆڕمێکی چاپکراو لە شوێنێکی تردا دەیكات. تۆماری کۆڵۆمبیا و ڤەنزوێلا چاپکراون و شێوازی ناسنامەی تایبەتی خۆیان هەیە. تۆماری مەکسیکی وشەی جیاواز بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی کە بە کرداری هەمان ڕووداوە. وەرگێڕانێک کە هەر یەکەیان بخاتە ناو هەمان شێوازی ئینگلیزییەوە، جیاوازییەکان لەدەست دەدات کە دادوەر بۆ جیاکردنەوەی دۆکومێنتەکان بەکاریان دەهێنێت.

پۆرتۆ ڕیکۆ حاڵەتی خۆیەتی و هەموو جارێک خەڵک تێیدا تێکدەچێت. بڕوانامەیەک کە لەوێ دەرچووبێت دۆکومێنتێکی ویلایەتە یەکگرتووەکانە کە بە زمانی ئیسپانی نووسراوە، بۆیە کەسەکە کە وەسفی دەکات کۆچبەر نییە و تۆمارەکەش بیانی نییە. ئەمە خاڵێکە لەسەر بارودۆخ، نەک لەسەر زمان، و هەردووکیان بەردەوام تێکەڵ دەبن. هەر نووسینگەیەک کە بە زمانی ئینگلیزی کار دەکات هێشتا پێویستی بە وەشانی ئینگلیزییەک هەیە لە لاپەڕەیەکی زمانی ئیسپانی، و ئەمەش دادوەرێکی فیدراڵی دەگرێتەوە کە تۆمارەکە وەک بەڵگە لە داواکاری کەسێکی تردا دەخوێنێتەوە. جیاوازییەکە کە شایەنی پاراستنە لە نێوان بیانی و نا-ئینگلیزییە: تۆماری پۆرتۆ ڕیکۆ ناوخۆییە، و هێشتا پێویستی بە وەرگێڕانە هەر کاتێک کەسێک کە دەیخوێنێتەوە زمانی ئیسپانی نازانێت.

کریۆلی هایتی زمانێکی تەواوە لەگەڵ ڕێزمان و نووسینی جێگیری خۆی، کە بە نزیکەیی لەگەڵ قسەکردن دەگونجێت، و دیالێکتێکی فەرەنسی نییە. ئەمە لە ڕووی کردارییەوە گرنگە چونکە هەردوو زمانەکە بۆ شتی جیاواز لە هەمان ماڵدا بەکاردەهێنرێن: تۆماری شارستانی بە فەرەنسی فەرمی نووسراون، لە کاتێکدا زمانی خەڵک بە ڕاستی بە ئاسانی دەیخوێننەوە کریۆلییە. بۆیە کارەکە دابەش دەبێت. دۆکومێنتە هاتووکان فەرەنسین بۆ ئینگلیزی. مادەی دەرچوو، ڕێنمایی کلینیک، نامەی قوتابخانە، ئاگاداری ئامادەکاریی بورکان، زانیاریی بەکرێگرتن، ئینگلیزییە بۆ کریۆلی، و وەرگێڕانی بۆ فەرەنسی لەبری ئەوە شتێکی تەواو ڕاست و بێ سوود دروست دەکات. هەروەها وشە هەن کە لە نێوان هەردوو زمانەکەدا هاوبەش دەردەکەون و هاوبەش نین، کە ئەمە جۆرە هەڵەیەکە کە گۆڕانکارییەکی بێباکانە دەیهێنێتە کایەوە.

هێشتا زمانی ئیتاڵی دەردەکەوێت، زۆربەی جار لەلایەن نەوەی خێزانە سیسیلییەکانەوە کە هاتوون بۆ کارگەکانی جگەرە و ئێستا پێویستیان بە خوێندنەوەی تۆماری باپیر و داپیرەیەک لە ئەرشیفی شارەوانی هەیە. ئەو تۆمارانە بە دەست نووسراون بە شێوازی تۆماری شارستانی سەدەی نۆزدەهەم، پڕ لە کورتکراوە، و ناوەڕۆکی بەسوود لە چەند دێڕێکدا دەبێت کە لەناو ڕستەیەکی درێژدا شاردراوەتەوە. پورتوگالی، عەرەبی و ڤێتنامی بە ڕاددەیەک دەردەکەون کە ئاسایی بن نەک ناوازە.